Castratie of 'sterilisatie' van uw hond

Castratie bij een hond, bij een teef (ten onrechte) ook wel sterilisatie genoemd, kan worden gedaan om ervoor te zorgen dat de hond niet meer vruchtbaar is. Maar ook om gezondheidsredenen of om het gedrag te beïnvloeden kan een hond gecastreerd worden. Hier leest u meer over de ingreep en de voor- en nadelen.

Wat is castratie?

Castratie is het verwijderen van de zaadballen of eierstokken. Castratie kan dus zowel bij mannetjesdieren (reuen) als bij vrouwtjesdieren (teven) plaatsvinden. Het verwijderen van de eierstokken noemen we ook wel ovariëctomie.

Is sterilisatie hetzelfde als castratie?

Sterilisatie is het onvruchtbaar maken van een dier. Dit kan door middel van een castratie, maar ook op andere manieren. Bijvoorbeeld door het onderbreken van de zaadleiders (vasectomie) of eileiders. De zaadballen of eierstokken worden hierbij niet verwijderd, maar blijven gewoon zitten. Castratie en sterilisatie zijn dus niet hetzelfde. Wel kan sterilisatie, net als castratie, zowel bij reuen als bij teven plaatsvinden.
Het onderbreken van de zaad- of eileiders heeft uitsluitend gevolgen voor de voortplanting: teven en reuen die deze ingreep ondergaan kunnen geen nageslacht meer voortbrengen. De gevolgen van een castratie zijn ingrijpender. Dat komt doordat de productie van geslachtshormonen door het verwijderen van de zaadballen of eierstokken bijna geheel wegvalt. Dit heeft niet alleen gevolgen voor de voortplanting, maar ook voor het gedrag van het dier. Het effect is het meest uitgesproken bij reuen, die in het algemeen andere reuen beter verdragen en geen neiging meer hebben om achter loopse teven aan te zitten. Bij teven verdwijnt de loopsheid en er is geen kans meer op schijnzwangerschap. Omdat het de meeste hondeneigenaren juist om deze effecten is te doen wordt het onderbreken van de zaad- of eileiders in Nederland vrijwel niet toegepast.

Waarom worden honden gecastreerd?

Sommige honden worden om medische redenen gecastreerd. Maar veel vaker kiezen hondenbezitters er voor hun hond te laten castreren om ongewenst gedrag tegen te gaan en om loopsheid en eventuele dracht te voorkomen.

Wat is loopsheid?

Een teef wordt ongeveer twee keer per jaar loops. Deze periode duurt ongeveer drie weken. Tijdens deze periode is de teef twee tot drie dagen vruchtbaar. Een loopse hond heeft een gezwollen vulva (dit is het uitwendige gedeelte van het vrouwelijke geslachtsorgaan), waar bloed uit komt. De teef wordt dan aantrekkelijk voor reuen, die haar zullen proberen te dekken. De teef zelf heeft ook meer belangstelling voor ‘het andere geslacht’ en zal proberen bij u weg te lopen. Meestal wordt een teef tussen de zesde en achttiende levensmaand voor het eerst loops. Een teef blijft haar hele leven loops en daarmee vruchtbaar: in tegenstelling tot de mens kent de hond geen overgang.

Wat doet de dierenarts als ik mijn hond laat castreren?

Als u besluit uw reu te laten castreren, dan zal de dierenarts beide zaadballen, ook wel testikels genoemd, verwijderen. Dit gebeurt onder volledige narcose.
Als de dierenarts uw teef castreert, verwijdert hij of zij tijdens een operatie de eierstokken. Als er afwijkingen zijn aan de baarmoeder zal de dierenarts deze tevens verwijderen. Ook dit gebeurt uiteraard onder narcose.

Is het beter om mijn teef voorafgaand aan de operatie een nestje te laten krijgen?

Er wordt vaak gezegd dat het beter is voor een teef om eerst een nestje te krijgen voordat zij wordt gecastreerd, maar het is juist beter om een teef op jonge leeftijd te laten castreren. Dit wordt verderop uitgelegd.

Wat zijn de voordelen van castratie?

Gecastreerde reuen lopen minder snel weg, omdat ze minder behoefte hebben om achter loopse teven aan te gaan. Ook worden reuen minder fel ten opzichte van andere reuen en hebben ze minder neiging om tegen iets of iemand op de ‘rijden’ of tegen iets aan te plassen. Een ontsteking van de voorhuid waarvan reuen last kunnen hebben wordt na een castratie meestal minder ernstig. En de bij honden veel voorkomende goedaardige vergroting van de prostaat zal zich na een castratie niet meer voordoen. Daar staat tegenover dat de kans op een (zeldzame) kwaadaardige prostaatvergroting (prostaatkanker) mogelijk iets toeneemt.
Gecastreerde teven worden niet meer loops, kunnen niet langer drachtig worden en dus geen nestje meer werpen. Baarmoederontstekingen en schijnzwangerschappen komen niet meer voor. Door castratie neemt de kans op melkkliertumoren af, en dat effect is groter naarmate de operatie op jongere leeftijd wordt uitgevoerd. Daarnaast neemt de kans op suikerziekte af.

Wat zijn de nadelen van castratie?

Castratie betekent een medische ingreep onder volledige narcose. Hoewel het risico heel klein is, brengt elke operatie een zeker risico met zich mee. De mogelijkheid bestaat dat uw hond na de castratie een urine-incontinentie ontwikkelt. De kans hierop verschilt per ras. Honden van grote rassen zijn hiervoor in het algemeen gevoeliger dan honden van kleine rassen. Uw dierenarts kan aangeven of uw hond een groter risico loopt dan gemiddeld. U kunt de urinelekkage behandelen met medicijnen, maar deze hebben niet altijd succes en moeten levenslang worden gegeven.

Zowel de reu als de teef hebben de neiging om na een castratie dik te worden; u dient dan ook de hoeveelheid voeding aan te passen om obesitas (overgewicht) bij uw hond te voorkomen.

Bij teven van bepaalde rassen kan de structuur van de vacht veranderen. Ze krijgen dan een zogenaamde puppycoat.

Een castratie kan niet ongedaan gemaakt worden.

Wat heeft castratie met gedrag te maken?

Castratie kan ook effect hebben op het gedrag van uw hond, omdat gedrag vaak door hormonen wordt beïnvloed. Jonge teven die voor de castratie al wat vinnig waren, kunnen dit na de operatie in versterkte mate hebben. Reuen kunnen door castratie soms juist wat rustiger worden, maar lang niet altijd. Castratie wordt regelmatig aangeraden in verband met probleemgedrag. Als u dit overweegt, is het erg belangrijk dat het gedrag eerst goed geanalyseerd wordt door een deskundige. Heeft het probleemgedrag niets met hormonen te maken, dan helpt een castratie doorgaans ook niet. Denk dus niet te snel dat castratie het probleemgedrag wel zal verhelpen.

Vanaf welke leeftijd kan ik mijn hond laten castreren?

Castratie kan al op jonge leeftijd, maar de kans op incontinentie voor de urine is groter als een teef jonger wordt gecastreerd. Daar staat tegenover dat het beschermend effect tegen borstkanker eveneens groter is als de operatie op jongere leeftijd wordt uitgevoerd. De teef moet dus eigenlijk niet te vroeg en ook niet te laat worden gecastreerd. In Nederland wordt door dierenartsen meestal geadviseerd om teven twee tot drie maanden na de eerste loopsheid te castreren. Voor reuen geldt geen voorkeursleeftijd voor castratie.

Zijn er alternatieven voor castratie?

Voor teven zijn het toedienen van de prikpil en de ‘gewone pil’ een alternatief. Bij de prikpil worden hormonen geïnjecteerd. De eerste injectie krijgt de teef drie tot vier maanden ná het begin van haar loopsheid toegediend. Daarna moet u de injectie elke vijf maanden laten herhalen om te voorkomen dat uw hond weer loops wordt. Eventueel kan de loopsheid korte tijd worden uitgesteld met een ‘gewone pil’. Dit is een hormoontabletje dat u elke dag moet geven. Deze pil stelt de loopsheid uit, maar het toedienen is alleen zinvol als het uitstel maar kort hoeft te duren, bijvoorbeeld bij een vakantie. Het gebruik van de prikpil of ‘gewone pil’ heeft geen gunstig effect op het voorkomen van baarmoederontsteking of melkkliertumoren.

Voor reuen bestaat ook een implantaat met een middel dat het mannelijk geslachtshormoon onderdrukt, op basis van de stof desloreline. Dit kan een tijdelijk alternatief zijn voor castratie. Hiermee is de reu 6 tot 12 maanden onvruchtbaar. De bijwerkingen van het implantaat lijken vooralsnog relatief klein te zijn. Deze langdurige chemische castratie blijkt, in elk geval bij volwassen honden, het effect op het gedrag van een echte castratie goed te voorspellen. Houd er wel rekening mee dat de hond pas na 6 weken helemaal onvruchtbaar is.

Het is ook mogelijk om een reu tijdelijk onvruchtbaar te maken door middel van chemische castratie met een injectie. Het effect hiervan duurt korter dan bij het implantaat: slechts een week of vier. Dit kan gebruikt worden om het effect van een echte castratie op het gedrag in te kunnen schatten of om tijdelijk te zorgen dat de reu niet kan dekken. Het effect van deze kortdurende chemische castratie op gedrag is echter vaak niet helemaal gelijk aan dat van een echte castratie. De hormonen die voor deze chemische castratie gebruikt worden kunnen ook bijwerkingen hebben, overleg goed met uw dierenarts voor u besluit tot chemische castratie per injectie.

Als uw teef onverhoopt tijdens haar vruchtbare periode is gedekt en zij niet de prikpil krijgt, dan kunt u uw dierenarts vragen uw teef hiervoor te behandelen. Deze behandeling kan een aantal dagen na de dekking plaatsvinden of op een moment dat het duidelijk is dat uw hond inderdaad drachtig is.

Is mijn hond direct na de operatie niet meer vruchtbaar?

Hoewel bij de castratie van een reu beide zaadballen verwijderd worden, kan de reu na de operatie nog enkele dagen vruchtbaar zijn. Dit komt omdat er bij de reu nog sperma aanwezig is in de prostaat en de zaadleiders.
Een teef daarentegen is direct na de operatie niet meer vruchtbaar. Wel kan net na de operatie nog een schijnzwangerschap voorkomen.

Video 100 Seconden Dierenarts over castratie